Basisvaardigheden
In het kort
?
Dit is een geautomatiseerde samenvatting van wat er speelt op dit dossier, gebaseerd op de blokken hieronder: coalitieakkoord, wetgeving, Kamerbrieven, commissieverslagen, financiering en koepel-standpunten. Verifieer belangrijke passages altijd via de originele bron.
Gemeenten ontvangen vanaf 2026 structureel € 85 miljoen via de Wet educatie en beroepsonderwijs voor de uitvoering van volwasseneneducatie gericht op basisvaardigheden, met aanvullende coördinatiemiddelen tot 2028 voor lokale samenwerking en ondersteuning.1 Staatssecretaris Tielen benoemt als knelpunt dat ondanks eerdere investeringen de resultaten bij laaggeletterde volwassenen achterblijven en dat de effectiviteit van bestaande programma’s, zoals Tel mee met Taal en het bibliotheeknetwerk, onder druk staat.2 In de Kamerdebatten domineren thema’s als de toegankelijkheid van digitale overheidsdiensten, de rol van gemeenten bij digitale inclusie en de noodzaak van laagdrempelige, begrijpelijke dienstverlening.3 Voor Informatiepunten Digitale Overheid (IDO’s) is vanaf 2026 structureel circa € 17 miljoen beschikbaar gesteld, met gemeenten als regisseur van de lokale uitvoering.4 In het najaar van 2026 volgt een evaluatie van de Versterkingsagenda Taal en andere Basisvaardigheden, waarbij de Kamer inzet op meetbare verbetering van de bereikcijfers en samenwerking met maatschappelijke partners.5
Verantwoordelijk
?
De bewindspersoon (of -personen) die verantwoordelijk zijn voor dit dossier — bepaald op basis van hun portefeuille bij het huidige kabinet en betrokkenheid bij recente Kamerstukken op dit onderwerp.
Coalitieakkoord
?
Citaten uit coalitieakkoorden die dit onderwerp raken. Zowel het huidige coalitieakkoord als eerdere akkoorden voor context. Klik op een citaat om het in de originele PDF te bekijken.
Historische context: 1 passage uit 1 eerder akkoord ▾
Financiën
?
Financiële posten die naar gemeenten stromen of gemeentelijke uitvoering raken. Bovenaan een samenvatting waarin bedragen klikbaar zijn: klik brengt je bij de bron. Onder de samenvatting vind je alle onderliggende posten met per post een screenshot uit de originele PDF. Bronnen: mei- en septembercirculaire van het gemeentefonds, Kamerbrieven en begrotingsdocumenten.
De financiële situatie rond basisvaardigheden omvat diverse belangrijke posten voor gemeenten. Gemeenten kunnen vanaf 2026 rekenen op structureel circa € 85 miljoen educatiemiddelen vanuit de Wet educatie en beroepsonderwijs (WEB). Daarnaast ontvangen centrumgemeenten in 2025 een decentralisatieuitkering van € 6,5 miljoen voor de coördinatie van de regionale aanpak, waarvan zij na 2025 jaarlijks € 5 miljoen krijgen tot en met 2028. Uit de meicirculaire gemeentefonds 2026 is er een decentralisatie-uitkering van € 59,3 miljoen voor openbare bibliotheken en € 5,0 miljoen voor de aanpak laaggeletterdheid. Verder is vanaf 2027 circa € 485 miljoen beschikbaar voor de financiering van het Masterplan basisvaardigheden aan scholen, waarvan minimaal € 450 miljoen bestemd is voor de bekostiging van alle scholen. VNG dringt aan op het terugdraaien van de korting op het rijksbudget voor de WEB (position paper, 28 januari 2026).
📎 Alle 18 posten met bron ▾
Openstaande toezeggingen
?
Toezeggingen die de bewindspersoon in de Tweede Kamer heeft gedaan en die nog openstaan. Klik op het nummer voor de officiële detailpagina op tweedekamer.nl. Waar mogelijk staat een deadline-chip; ⚠ betekent dat de deadline verstreken is.
- TZ202606-032 ↗⚠ Deadline verstreken (1 jul 2026)De Kamer ontvangt voor de zomer van 2026 een brief over basisvaardigheden en hoe de vernieuwde kerndoelen landen in de praktijk. In die brief wordt ook een reactie gegeven op de resultaten van de International Early Learning and Child Wellbeing Study (IELS) en over de leesontwikkeling van jonge kinderen.Tielen, J.Z.C.M. · Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
- TZ202603-023 ↗⚠ Deadline verstreken (1 jul 2026)De Kamer ontvangt voor de zomer een gezamenlijke beleidsreactie over Leven Lang Ontwikkelen en laaggeletterdheid waarin in ieder geval wordt ingegaan op hoe de wettelijke taak van LLO wordt vormgegeven voor publieke instellingen en de samenwerking tussen OCW en VWS op het gebied van zorgopleidingenLetschert, R.M. · Minister
- TZ202606-191 ↗🕒 Deadline 30 nov 2026De Kamer ontvangt in het najaar van 2026 een brief over de Versterkingsagenda Taal en andere Basisvaardigheden. In die brief wordt ook ingegaan op de motie over leesbevordering in de lerarenopleiding en onder leraren (Kamerstuk 36699, nr. 33).Tielen, J.Z.C.M. · Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
- In de volgende jaarlijkse voortgangsrapportage Leven Lang Ontwikkelen worden ook het civiel effect en kwaliteitskader voor de microcredentials meegenomen.Letschert, R.M. · Minister
- De Kamer ontvangt op korte termijn de kabinetsreactie op SER-advies AI en werk. Hierin wordt ingegaan op digitale basisvaardigheden.Aerdts, W.J.M. · Staatssecretaris van Economische Zaken – Digitale Economie en Soevereiniteit
Beleidsbrieven
?
Brieven van bewindspersonen aan de Tweede Kamer die dit onderwerp raken, sinds de start van kabinet-Jetten. We hebben voor dit tijdsvenster gekozen omdat bij iedere kabinetswissel de politieke verhoudingen weer anders liggen, en fracties andere opvattingen kunnen hebben wanneer ze wisselen van oppositie naar coalitie of andersom.
Het kabinet zet in op het bestendigen van laagdrempelige, empathische overheidsbrede dienstverlening dichtbij mensen, onder regie van gemeenten, met structurele financiering van circa 17 miljoen euro voor Informatiepunten Digitale Overheid (IDO’s). Proeftuinen worden ingericht om het bereik te vergroten en begin 2027 volgt een strategie voor landelijke uitrol. Ook wordt onderzocht of wettelijke verankering van de gemeentelijke regierol mogelijk is.
Het kabinet benadrukt het belang van goede digitale vaardigheden voor alle Nederlanders en investeert in educatie, toegankelijke dienstverlening en begrijpelijke overheidscommunicatie om digitale inclusie te bevorderen. Met 84% van de bevolking digitaal vaardig is Nederland koploper in Europa, maar er blijft aandacht voor de 3 miljoen mensen met beperkte basisvaardigheden. Het kabinet werkt verder aan een integrale aanpak en reageert op zorgen over digitale uitsluiting en risico’s door snelle technologische ontwikkelingen.
De staatssecretaris kondigt een Versterkingsagenda Taal en andere Basisvaardigheden aan om de dalende taalprestaties, vooral in het voortgezet onderwijs en vmbo, aan te pakken. Ondanks eerdere investeringen en maatregelen zijn de resultaten onvoldoende verbeterd, waardoor extra focus op taal noodzakelijk is om leerlingen beter te laten deelnemen aan de maatschappij.
Het Masterplan basisvaardigheden bereikt nu 95% van alle leerlingen in het funderend onderwijs met subsidies en ondersteuning om lees-, schrijf-, reken-, burgerschaps- en digitale vaardigheden te verbeteren. Vanaf 2027 komt er structurele bekostiging voor scholen om deze verbeteringen duurzaam te borgen. Daarnaast investeert het kabinet €47,2 miljoen in 2025–2027 om taal- en rekenachterstanden in het mbo weg te werken.
Vanaf 2026 wordt structureel circa €85 miljoen beschikbaar gesteld via de Wet educatie en beroepsonderwijs voor de versterking van basisvaardigheden bij volwassenen. Gemeenten krijgen daarnaast tot 2028 extra coördinatiemiddelen en ondersteuning via Stichting Lezen en Schrijven en het Expertisepunt Basisvaardigheden om de regionale aanpak te borgen en te integreren in het sociaal domein.
De subsidie Verbetering basisvaardigheden bereikt nu 95% van alle leerlingen op ruim 7.800 scholen, met positieve eerste resultaten in taal en rekenen. Vanaf 1 januari 2027 ontvangen scholen structureel extra middelen voor duurzame verbetering van basisvaardigheden, waarmee ook regeldruk wordt verminderd. Na het zomerreces volgt een update over de implementatie van het vernieuwde curriculum en een effectonderzoek van het CPB.
Het mbo krijgt €47,2 miljoen extra voor 2025-2027 om startende studenten met onvoldoende basisvaardigheden extra begeleiding te bieden en studievertraging te voorkomen. Nieuwe taaleisen worden per mbo-niveau aangepast aan beroepscontexten, met een mogelijke overstap naar instellingsexamens. Voor rekenen wordt kennisdeling en digitale ondersteuning versterkt, en de subsidie voor aangepaste examens verlengd.
Het Masterplan basisvaardigheden boekt vooruitgang: ruim 80% van de basisscholen en 60% van de middelbare scholen zien duidelijke verbeteringen in taal en rekenen dankzij de subsidieregeling. Scholen investeren vooral in deskundigheidsbevordering en extra inzet van personeel, met duurzame borging van de activiteiten na afloop van de subsidieperiode.
De staatssecretaris handhaaft het huidige kader voor ontwerpruimte in het curriculum en ontraadt de gewijzigde motie-Ceder c.s. vanwege risico op vertraging en onduidelijkheid over vakken die ruimte moeten inleveren. Burgerschap en digitale geletterdheid blijven geïntegreerd in relevante vakken, niet als aparte kerndoelen in de bovenbouw. Leraren toetsen de conceptexamenprogramma’s, waarna een handreiking voor lestijdverdeling volgt; voortgang wordt jaarlijks gerapporteerd.
De samenwerking met Stichting Lezen en Schrijven (LES) wordt voortgezet om de integrale aanpak van basisvaardigheden voor volwassenen na 2024 te waarborgen. Het aanbod van LES wordt in overleg met Rijk en gemeenten vormgegeven, met focus op aansluiting bij sociaal domein, armoede, werk en maatschappelijke ondersteuning.
Vanaf 2025 wordt de regionale aanpak voor het versterken van basisvaardigheden bij volwassenen voortgezet met structurele financiering tot 2028, waaronder coördinatiemiddelen voor gemeenten en ondersteuning via Stichting Lezen en Schrijven. Het kabinet zet in op een brede, integrale aanpak met preventie, samenwerking tussen onderwijssectoren en het sociaal domein, en versterking van de regierol van gemeenten. Nieuwe beleidskeuzes worden overgelaten aan het volgende kabinet.
Ruim 5.150 scholen, goed voor 60% van alle leerlingen, ontvangen subsidie om basisvaardigheden zoals taal, rekenen, burgerschap en digitale geletterdheid te verbeteren, ondersteund door onderwijscoördinatoren. Vanaf 2027 wordt de subsidie vervangen door een structurele, gerichte bekostiging voor meer financiële zekerheid. Prioriteitsscholen krijgen extra maatwerkondersteuning om hun prestaties te verbeteren.
De minister zet in op versterking van basisvaardigheden in het mbo om dalende beheersing en kansenongelijkheid tegen te gaan, met extra inzet op korte en middellange termijn via de Werkagenda mbo. Er is jaarlijks €32 miljoen beschikbaar voor ondersteuning, professionalisering van docenten en kwaliteitsverbetering. De aanpak sluit aan op het Masterplan basisvaardigheden in het funderend onderwijs.
Het Masterplan basisvaardigheden zet in op duurzame verbetering van taal, rekenen, burgerschap en digitale geletterdheid binnen vijf jaar, met al 3000 scholen actief ondersteund via subsidies en begeleiding. De eerste monitor toont herstel na corona in het primair onderwijs, maar benadrukt dat rekenen-wiskunde en prestaties in het voortgezet onderwijs nog grote uitdagingen kennen. Structurele bekostiging en jaarlijkse monitoring worden ingezet om deze doelen te realiseren.
Het kabinet start een programmatische aanpak om bedrijven te stimuleren een leercultuur te bevorderen en verkent leerrechten met beleidsopties voor een volgend kabinet. Daarnaast is een onderwijsagenda Leven Lang Ontwikkelen opgesteld om formeel onderwijs beter te verbinden met leren en ontwikkelen op de arbeidsmarkt.
Commissieverslagen
?
Verslagen van commissiedebatten en wetgevingsoverleggen die dit onderwerp raken, sinds de start van kabinet-Jetten. Verslagen bevatten de inbreng per fractie en de beantwoording door de bewindspersoon. We hebben voor dit tijdsvenster gekozen omdat bij iedere kabinetswissel de politieke verhoudingen weer anders liggen, en fracties andere opvattingen kunnen hebben wanneer ze wisselen van oppositie naar coalitie of andersom.
Debat over digitale inclusie en de toegankelijkheid van digitale overheidsdiensten, commerciële websites en sectoren als zorg en onderwijs, met aandacht voor digitale vaardigheden, AI-toepassingen en digitale nalatenschap. Verschillende Kamerleden benadrukten het belang van structurele financiering voor lokale steunpunten zoals Informatiepunten Digitale Overheid, het betrekken van ervaringsdeskundigen bij ontwikkeling van digitale systemen en het vergroten van bewustwording rond digitale uitsluiting en nalatenschap.
Debat over onderwijskansen en investeringen in taal- en leesstimulering, brede ontwikkeling en schoollunches voor kinderen, met aandacht voor vroege interventie en kansengelijkheid. Er ontstond wrijving tussen fracties over het verlagen van de leerplichtleeftijd, integrale aanpak van voorschoolse educatie en de rol van armoede in onderwijsongelijkheid.
Debat over het middelbaar beroepsonderwijs (mbo) en studiefinanciering, met aandacht voor de voortgang van de Werkagenda mbo, financiële ongelijkheden tussen mbo-, hbo- en wo-studenten, stageproblematiek en de waardering van praktisch vakmanschap. Er ontstond wrijving over het gelijktrekken van studiefinanciering en voorzieningen, waarbij GroenLinks-PvdA, BBB en VVD uiteenlopende standpunten innamen over financiële ondersteuning, discriminatie op basis van opleiding en de rol van de overheid in het verbeteren van mbo-onderwijs en arbeidsmarktpositie.
Debat over digitalisering en digitale leermiddelen in het funderend onderwijs, met aandacht voor marktwerking, digitale veiligheid, AI-toepassingen en de rol van devices versus fysieke schoolboeken. Er was verdeeldheid over het al dan niet opnemen van devices in de Wet gratis schoolboeken, waarbij fracties uiteenliepen over financiering, onafhankelijkheid van big tech en de mate van keuzevrijheid voor scholen.
Debat over het beleid Leven Lang Ontwikkelen en de aanpak van laaggeletterdheid bij volwassenen, waarbij de voortgang, financiering en effectiviteit van scholingsprogramma’s en individuele leerrechten centraal stonden. Er was spanning tussen het pleidooi voor meer samenhang en publieke verankering van LLO, onder meer via mbo-instellingen, en zorgen over versnippering, bezuinigingen op re-integratiemiddelen en de praktische bereikbaarheid voor kwetsbare groepen.
Gemeentelijk perspectief
?
Kernpunten uit publicaties van koepels die gemeenten vertegenwoordigen (waaronder VNG), over dit onderwerp, sinds de start van kabinet-Jetten.
1 op de 5 volwassenen heeft moeite met basisvaardigheden
“1 op de 5 Nederlandse volwassenen heeft moeite met basisvaardigheden zoals lezen, schrijven, rekenen en digitale taken.”
Rijksmiddelen voor volwasseneneducatie nemen af💰
“Volwasseneneducatie vergroot kansengelijkheid, participatie en integratie, maar de rijksmiddelen nemen af.”
Korting op volwasseneneducatie moet worden teruggedraaid💰
“Volwasseneneducatie in gevaar. Repareer de korting op het rijksbudget voor de WEB”
Wetgeving
?
Wetsvoorstellen die dit onderwerp raken — zowel in behandeling als aangenomen. Klik op een wetsnaam om naar de detail-pagina op tweedekamer.nl te gaan.
Dit wetsvoorstel bundelt de gemeentelijke budgetten voor re-integratie (WWB-werkdeel), inburgering en volwasseneneducatie in één participatiebudget. Het geldt voor alle gemeenten en richt zich op mensen van 18 jaar en ouder (en in bepaalde gevallen jongeren onder 18 zonder leer- of kwalificatieplicht). De aanleiding is de wens uit het Coalitieakkoord om geldstromen te ontschotten, zodat gemeenten meer beleidsvrijheid en minder administratieve lasten krijgen om participatie, arbeidsparticipatie en integratie effectiever te bevorderen. Hierdoor kunnen gemeenten maatwerk leveren en combinatietrajecten inzetten, afgestemd op lokale behoeften.
is een Nederlandse wet van 31 oktober 1995, houdende bepalingen met betrekking tot de educatie en het beroepsonderwijs. De wet regelt de bundeling van verschillende vormen van beroepsonderwijs en volwasseneneducatie in 44 regionale opleidingencentra, 18 agrarische opleidingencentra, 13 vakscholen (bijvoorbeeld grafische lycea) en 8 overige. Naast het beroepsonderwijs vallen ook de volwassenen(basis)educatie, het VAVO (voortgezet algemeen volwassenenonderwijs) en het cursorisch onderwijs onder de wet.
Gerelateerde dossiers
?
Andere dossiers op beleidskern.nl met overlappende onderwerpen of ministerie.