Netcongestie op het elektriciteitsnet
In het kort
?
Dit is een geautomatiseerde samenvatting van wat er speelt op dit dossier, gebaseerd op de blokken hieronder: coalitieakkoord, wetgeving, Kamerbrieven, commissieverslagen, financiering en koepel-standpunten. Verifieer belangrijke passages altijd via de originele bron.
Gemeenten worden momenteel geconfronteerd met knelpunten bij de ruimtelijke inpassing van netverzwaring en het prioriteren van aansluitingen voor woningbouw en bedrijventerreinen, mede doordat 15.000 aanvragen van grootverbruikers landelijk in de wacht staan vanwege netcongestie.1 Minister van Klimaat en Groene Groei Stientje van Veldhoven-van der Meer heeft op 30 juni 2026 een vernieuwde aanpak aangekondigd, met versnelde fysieke netuitbreidingen, versterkte samenwerking via regionale Energyboards en een gezamenlijke visie op flexibiliteit, waaronder energiehubs en flexibiliteitsdiensten.2 Voor gemeenten is in 2024-2025 € 75 mln uit het Klimaatfonds beschikbaar gesteld voor de aanpak van netcongestie, specifiek voor lokale uitvoeringsmaatregelen.3 In de Kamerdebatten domineren de thema’s woningbouw, prioritering van aansluitingen en het verminderen van bureaucratische belemmeringen rond thuisbatterijen en flexibiliteitsdiensten.4 Besluitvorming over aanvullende prioriteitsregels en de evaluatie van de effectiviteit van energiehubs wordt in het najaar van 2026 verwacht.
Verantwoordelijk
?
De bewindspersoon (of -personen) die verantwoordelijk zijn voor dit dossier — bepaald op basis van hun portefeuille bij het huidige kabinet en betrokkenheid bij recente Kamerstukken op dit onderwerp.
Coalitieakkoord
?
Citaten uit coalitieakkoorden die dit onderwerp raken. Zowel het huidige coalitieakkoord als eerdere akkoorden voor context. Klik op een citaat om het in de originele PDF te bekijken.
Toon alle 4 passages (+1) ▾
Historische context: 2 passages uit 1 eerder akkoord ▾
Financiën
?
Financiële posten die naar gemeenten stromen of gemeentelijke uitvoering raken. Bovenaan een samenvatting waarin bedragen klikbaar zijn: klik brengt je bij de bron. Onder de samenvatting vind je alle onderliggende posten met per post een screenshot uit de originele PDF. Bronnen: mei- en septembercirculaire van het gemeentefonds, Kamerbrieven en begrotingsdocumenten.
Voor de aanpak van netcongestie is er in 2024 een bedrag van € 75 miljoen beschikbaar gesteld via het Klimaatfonds voor provincies en gemeenten, bedoeld voor inzet op Energy Boards, netcongestie en integraal programmeren. Binnen dit programma ontvangen gemeenten jaarlijks € 11,7 miljoen voor capaciteit met betrekking tot energiehubs en netcongestie. Daarnaast maakt het kabinet € 166 miljoen vrij voor een stimuleringsprogramma voor lokale en regionale energiehubs in de periode 2024-2030. Voor 2024 is er ook een amendement-Erkens van € 55 miljoen vrijgemaakt op de EZK-begroting om snel ruimte op het stroomnet vrij te spelen. Verder wordt er € 2,5 miljoen ingezet voor de versterking van Regionale Ontwikkelingsmaatschappijen, en € 3,85 miljoen voor kennisopbouw en randvoorwaarden rond energiehubs. De investeringen van netbeheerders in het elektriciteitsnet bedragen in 2024 ruim € 5 miljard.
📎 Alle 9 posten met bron ▾
Openstaande toezeggingen
?
Toezeggingen die de bewindspersoon in de Tweede Kamer heeft gedaan en die nog openstaan. Klik op het nummer voor de officiële detailpagina op tweedekamer.nl. Waar mogelijk staat een deadline-chip; ⚠ betekent dat de deadline verstreken is.
- TZ202512-006 ↗⚠ Deadline verstreken (31 mrt 2026)In de Voortgangsrapportage Netcongestie die eind maart verschijnt wordt ook ingegaan op het onderzoek van RVO over de negatieve effecten van subsidies op netcongestie.Hermans, S.Th.M. · Minister van Klimaat en Groene Groei, 2e viceminister-president
- In de brief over voortgang netcongestie zal de minister de planningsvraag van de sectoren binnen de cluster 6 opnemen.Hermans, S.Th.M. · Minister van Klimaat en Groene Groei, 2e viceminister-president
- De minister gaat in de Voortgangsrapportage Netcongestie nader in op de uitwerking van gedifferentieerde tarieven voor huishoudens.Hermans, S.Th.M. · Minister van Klimaat en Groene Groei, 2e viceminister-president
Beleidsbrieven
?
Brieven van bewindspersonen aan de Tweede Kamer die dit onderwerp raken, sinds de start van kabinet-Jetten. We hebben voor dit tijdsvenster gekozen omdat bij iedere kabinetswissel de politieke verhoudingen weer anders liggen, en fracties andere opvattingen kunnen hebben wanneer ze wisselen van oppositie naar coalitie of andersom.
Het kabinet juicht de samenwerking tussen netbeheerders, energieleveranciers en marktpartijen toe om via flexibiliteitsdiensten zoals slim laden en thuisbatterijen netcongestie tegen te gaan en huishoudens financieel te laten profiteren. Succesvolle elementen worden landelijk opgeschaald en de voortgang wordt via rapportages gevolgd. Tijd- en volumeafhankelijke tarieven worden gecombineerd met flexibiliteitsdiensten voor een efficiënter elektriciteitssysteem.
Het kabinet vernieuwt de aanpak van netcongestie met een gezamenlijke visie op flexibiliteit en risicobereidheid, versterkt de samenwerking tussen regionale en landelijke partijen via Energyboards, en versnelt fysieke netuitbreidingen en wetgeving om doorlooptijden te verkorten. Flexibele oplossingen en capaciteitscontracten worden uitgebreid om wachtrijen voor grootverbruikers af te bouwen.
Tweerichtingsladen is momenteel mogelijk via vaste combinaties van auto, laadpaal en energieleverancier, maar vanaf 2027 moeten nieuwe laadpalen voldoen aan Europese eisen voor bidirectioneel laden. Het kabinet werkt aan open standaarden voor vrije keuze in laadpunt en leverancier, verwacht vanaf 2030, en start in 2027 een opschalingsprogramma om bidirectioneel laden te stimuleren als oplossing voor netcongestie.
Windturbines zonder netaansluiting komen niet in aanmerking voor SDE++-subsidie, die wordt uitgekeerd per geleverde kWh; de aansluiting moet binnen vier jaar na subsidiebeschikking gerealiseerd zijn, met een mogelijke ontheffing van twee jaar. Bij aanvraag is een transportindicatie vereist, maar geen leveringsovereenkomst of transportgarantie. Door netcongestie in Flevoland, Gelderland en Utrecht is momenteel geen ruimte voor nieuwe aansluitingen.
Het kabinet deelt aanvullende achtergrondrapporten over de netcongestieaanpak in de FGU-regio en geeft hiermee invulling aan de motie-Grinwis. Betrokken partijen hebben commitments vastgelegd in een afsprakenkader om maatregelen tegen netcongestie te realiseren.
Het kabinet voorkomt een volledige aansluitstop in de FGU-regio door netcapaciteit te reserveren voor lopende woningbouwprojecten en maatschappelijke prioriteiten, terwijl in een deel van Utrecht tijdelijk nieuwe aansluitingen worden beperkt. Netbeheerders monitoren de situatie continu en geven twee keer per jaar ruimte vrij, met prioriteit voor netuitbreidingen en flexibiliteitscontracten bij grote verbruikers.
De minister bevestigt dat netbeheerders vanaf 1 juli 2026 prioriteit geven aan congestieverzachters boven woningbouw bij netcapaciteit, maar woningbouw blijft wel een prioriteit binnen het nieuwe kader. Het kabinet zet in op het oplossen van netcongestie via het Landelijke Actieprogramma en stimuleert 'netbewust' bouwen om woningbouw mogelijk te houden ondanks beperkte netcapaciteit. Tevens wordt gewerkt aan het terugdringen van bovenwettelijke provinciale en gemeentelijke eisen die woningbouw duurder maken.
Het kabinet zet in op een integrale aanpak van netcongestie met prioriteit voor uitbreiding van netinfrastructuur en beter benutten van het bestaande net via flexibiliteit en slimme technologie. Er wordt een crisisaanpak gestart in de regio Flevopolder-Gelderland-Utrecht om aansluitstop te voorkomen. Nieuwe flexibele contracten en tijdsafhankelijke tarieven worden ingevoerd om wachtrijen terug te dringen en verduurzaming te versnellen.
Het kabinet presenteert acht doorbraken met concrete maatregelen om het elektriciteitsnet beter te benutten en zo binnen twee jaar een groot deel van de ruim 14.000 bedrijven op de wachtrij aan te sluiten. Dit omvat onder meer het verhogen van de risicobereidheid, optimalisatie van prognoses en herziening van contractvoorwaarden, waarbij samenwerking tussen overheid, netbeheerders en marktpartijen cruciaal is. Tegelijk blijft het kabinet inzetten op gebiedsspecifieke aanpakken, vooral in regio's met grote nettekorten zoals FGU.
De ACM publiceert medio december 2025 een nieuw prioriteringskader voor netcapaciteit waarin woningbouw opnieuw voorrang krijgt en mogelijkheden voor collectieve woonvormen worden uitgebreid. Netbeheerders implementeren dit kader uiterlijk 1 juli 2026, waarbij woningbouwcapaciteit tijdens de overgang behouden blijft. Het kabinet benadrukt het belang van netbewuste nieuwbouw en werkt aan een zorgvuldige overgang om woningbouw en maatschappelijke voorzieningen te waarborgen.
De minister meldt dat de gezamenlijke maatregelen tegen netcongestie in de FGU-regio effect hebben, met afname van piekbelasting en lokale knelpunten. Netuitbreidingen in Flevoland en Gelderland verlopen volgens planning, maar in Utrecht blijven knelpunten door vertragingen. Netbeheerders zetten in op regelbaar vermogen, batterijsystemen en congestiemanagement om overbelasting te beperken.
Het kabinet voert fundamentele gesprekken met netbeheerders om netcongestie structureel aan te pakken en het energiesysteem van de toekomst mogelijk te maken, met focus op sneller bouwen, beter benutten en slimmer inzicht. Er komt versnelling in netuitbreiding en meer flexibiliteit in netgebruik, onder meer via nieuwe contractvormen en inzet van gasgestookte opwek als tijdelijke oplossing. In maart 2026 volgt een integrale voortgangsrapportage.
Het kabinet werkt aan een toekomstbestendig systeem voor kleinverbruikers dat slim stroomverbruik stimuleert via slimme apparaten en financiële prikkels, met invoering gepland in 2028. Er komen uniforme technische normen voor slimme apparaten en een eenvoudiger tijdsafhankelijk nettarief om netcongestie te verminderen, waarbij vrijwilligheid en dataveiligheid gewaarborgd blijven.
Het kabinet bevestigt dat slechts een beperkt deel van de investeringen in het elektriciteitsnet direct verband houdt met interconnecties, voornamelijk opwaarderingen van bestaande verbindingen met België en Duitsland. Nieuwe interconnectoren worden meegenomen in het Windenergie Infrastructuurplan Noordzee (WIN), waarbij kosten en baten tussen landen worden verdeeld via Europese samenwerking. Exportcapaciteit is geïntegreerd in een gezamenlijke Noordwest-Europese energiemarkt zonder specifieke offshore windcapaciteit primair voor export.
Het kabinet zet in op een versnelde fysieke uitbreiding van het nationale hoogspanningsnet door fundamentele aanpassingen in samenwerking en werkwijze van overheden en netbeheerder TenneT, met kortere procedures en extra middelen. Doel is doorlooptijden van hoogspanningsprojecten van gemiddeld 8–10 jaar aanzienlijk te verkorten en netcongestie te verminderen.
Het kabinet sluit een bestuurlijk akkoord met de OV-sector en netbeheerders om netcongestie te beperken en de duurzame groei van het openbaar vervoer te waarborgen. Er komt een werkagenda met concrete maatregelen zoals opschaling van slimme oplossingen, alternatieve transportcontracten voor elektrische bussen, batterijontwikkeling bij ProRail en een kennisplatform. Het Rijk financiert en coördineert deze aanpak voor de komende vier jaar.
Het kabinet neemt regie op de aanpak van netcongestie en versnelt de uitbreiding van de elektriciteitsinfrastructuur met kortere procedures, een expertpool voor medeoverheden, standaardisering van grondprocessen en maatregelen tegen stikstofuitstoot. Daarnaast werkt het aan betere benutting en inzicht in het net, met voortgangsrapportages en een reactie op het IBO-rapport over financiering.
Geothermie levert duurzame warmte die de elektriciteitsvraag verlaagt en zo netcongestie vermindert, maar wordt door de ACM niet als congestieverzachter erkend en krijgt geen prioriteit in het maatschappelijk prioriteringskader. Het kabinet erkent het belang van geothermie voor de warmtetransitie en zal de ACM verzoeken dit kader bij de komende evaluatie aan te passen. Geothermiebronnen kunnen wel via flexibel netgebruik elektriciteit afnemen ondanks congestie.
Het kabinet geeft hoge prioriteit aan het aanpakken van netcongestie door snellere netuitbreiding, betere benutting van het elektriciteitsnet via slimme apparaten en aangepaste nettarieven, en stimuleert samenwerking tussen netbeheerders, overheden en marktpartijen. Er komt een stroomnetchecker voor inzicht in lokale netbelasting en het Landelijk Actieprogramma Netcongestie wordt voortgezet met halfjaarlijkse rapportages. Daarnaast worden normen voor slimme apparaten ontwikkeld om piekbelasting te verminderen en netcapaciteit efficiënter te gebruiken.
De minister erkent het Vlaamse tariefsysteem met capaciteitstarief en verbruikstarief, dat piekverbruik ontmoedigt en netkosten eerlijker verdeelt, maar wijst op mogelijke nadelen zoals gebrek aan tijdsafhankelijke prikkels en complexiteit voor kleinverbruikers. Hij onderschrijft dat slim netgebruik investeringen kan beperken en noemt het Waalse incentive tarief met tijdsafhankelijke tarieven een goede stimulans voor piekontlasting, maar waarschuwt voor mogelijke verplaatsing van pieken en risico’s bij vrijwillige deelname.
De minister rapporteert over de voortgang van het Landelijk Actieprogramma Netcongestie (LAN) met acties gericht op sneller bouwen, beter benutten en slimmer inzicht om netcongestie te verminderen. Er is voortgang, maar de vraag naar energie-transportcapaciteit groeit sneller dan het aanbod, waardoor netcongestie blijft bestaan, vooral in regio’s als Flevoland-Gelderland-Utrecht en Zeeuws-Vlaanderen. Halfjaarlijkse rapportages volgen in maart en september.
Het kabinet stelt €166 miljoen beschikbaar voor het Stimuleringsprogramma Energiehubs 2024–2030 om lokale energiehubs te ontwikkelen die netcongestie tegengaan en integrale gebiedsontwikkeling bevorderen. In 2024 wordt €23,8 miljoen ingezet voor pilotprojecten, hubregisseurs, kennisdeling en het versterken van regionale ontwikkelingsmaatschappijen. Vanaf 2025 wordt ingezet op opschaling en standaardisatie van energiehubs.
De minister verankert het Nationaal Plan Energiesysteem (NPE) wettelijk in de Energiewet via een vierde nota van wijziging, inclusief elementen uit het initiatiefwetsvoorstel Wet energieonafhankelijkheid. Daarnaast worden thema’s als het groepsverbod, bevoegdheden van decentrale overheden, energie delen, verkoop van energiecontracten en sociaal tarief besproken, met toezeggingen voor verdere uitwerking en jaarlijkse rapportage in de Energienota.
De minister kondigt versnelde en gerichte maatregelen aan om netcongestie in de regio Flevoland, Gelderland en Utrecht (FGU) te beperken, met prioriteit voor de opwaardering van vier hoogspanningstransformatorstations die uiterlijk in 2029 afgerond moeten zijn. Er komen aanvullende afspraken en kwartaalrapportages over de voortgang, terwijl ook pilots voor energiehubs worden ondersteund om vraag en opwek lokaal beter te verbinden en zo de leveringszekerheid te waarborgen.
Commissieverslagen
?
Verslagen van commissiedebatten en wetgevingsoverleggen die dit onderwerp raken, sinds de start van kabinet-Jetten. Verslagen bevatten de inbreng per fractie en de beantwoording door de bewindspersoon. We hebben voor dit tijdsvenster gekozen omdat bij iedere kabinetswissel de politieke verhoudingen weer anders liggen, en fracties andere opvattingen kunnen hebben wanneer ze wisselen van oppositie naar coalitie of andersom.
Debat over de Nederlandse inzet en Europese afspraken rond klimaat- en energietransitie, met aandacht voor het ETS, hernieuwbare energiedoelen, diepzeemijnbouw en leveringszekerheid. Standpunten liepen uiteen over de noodzaak en impact van diepzeemijnbouw, het behoud van het ETS, en de aanpak van leveringszekerheid, waarbij PRO en PvdD pleitten voor strengere milieumaatregelen en JA21 en VVD nadruk legden op industriële belangen en realistische grondstoffenvoorziening.
Debat over de voorzienings- en leveringszekerheid van energie, met nadruk op gasvoorraden, strategische gasreserves en de kwetsbaarheid van de Nederlandse energie-infrastructuur. Fracties verschillen over het gebruik van gasopslagen zoals Groningen als strategische reserve, de rol van marktwerking versus overheidsingrijpen, en de balans tussen leveringszekerheid en betaalbaarheid voor consumenten.
Debat over voorzienings- en leveringszekerheid van energie, met nadruk op netcongestie en de impact op woningbouw, industriële aansluitingen en energietransitie. Fracties verschillen over oorzaken en oplossingen: sommigen benadrukken de noodzaak van infrastructuurverzwaring en crisiswetgeving, anderen pleiten voor meer flexibiliteit, transparantie van netbeheerders en het voorkomen van lastenverzwaring voor huishoudens en mkb.
Debat over industriebeleid en verduurzaming van de energie-intensieve sector, met aandacht voor steunmaatregelen, CO₂-heffing, en concurrentiepositie. Er was scherpe tegenstelling tussen pleidooien voor strengere klimaatdoelen en afbouw van fossiele industrie (PvdD, GroenLinks-PvdA) versus zorgen over economische schade, banenverlies en oproepen tot uitstel van kolenverbod en hervatting gaswinning (FVD, JA21).
Debat over stimulering van duurzame energieproductie, met aandacht voor vergunningverlening windenergie op zee, SDE++-resultaten, coöperatieve energieopwekking, energiebesparingsplicht en innovatie in energieopslag en -productie. Er was spanning tussen pleidooien voor versnelling van wind op zee en energiebesparing versus zorgen over netcongestie, betaalbaarheid, betrouwbaarheid van het energiesysteem en de rol van kernenergie.
Debat over versterking van de positie van de consument in de energiemarkt, met aandacht voor betaalbaarheid van de energierekening, energiearmoede en het Sociaal Klimaatfonds. Er ontstond wrijving over het voorstel van Groep Markuszower om de salderingsregeling te herintroduceren, waarbij tegenstanders voorspelbaarheid en het tegengaan van netcongestie benadrukten, terwijl ook zorgen werden geuit over stijgende netkosten en de effectiviteit van noodfondsen.
Gemeentelijk perspectief
?
Kernpunten uit publicaties van koepels die gemeenten vertegenwoordigen (waaronder VNG), over dit onderwerp, sinds de start van kabinet-Jetten.
Gemeenten kunnen vroegtijdig prioriteit aanvragen voor stroomaansluitingen
“Omdat het om langlopende trajecten gaat, zijn gemeenten in staat gesteld om vroegtijdig in het traject transportcapaciteit en prioriteit aan te vragen bij netbeheerders.”
Netcongestie belemmert woningbouw en MKB-uitbreiding
“Door netcongestie komen nu ook woningbouwprojecten met bijbehorende voorzieningen op de wachtlijst.”
Regelgeving moet worden aangepast voor congestieverzachtende installaties
“Dit kan met netbewuste bouw en door ‘congestieverzachtende’ installaties als batterijen, duurzame elektriciteitsopwek en generatoren. Hiervoor moet wel de regelgeving aangepast en ruimer toegepast worden.”
Stilvallen woningbouw door aansluitstop is onaanvaardbaar en onnodig
“Stilvallen van de woningbouw is voor onze steden onaanvaardbaar en onnodig.”
Wetgeving
?
Wetsvoorstellen die dit onderwerp raken — zowel in behandeling als aangenomen. Klik op een wetsnaam om naar de detail-pagina op tweedekamer.nl te gaan.
Dit wetsvoorstel regelt de samenvoeging en modernisering van de huidige Gaswet en Elektriciteitswet 1998 tot één Energiewet, die de regels voor het transport en de levering van elektriciteit en gas in Nederland vastlegt. Het is bedoeld voor alle partijen in de energiesector, zoals leveranciers, systeembeheerders en eindafnemers, en versterkt de positie van consumenten, stimuleert marktwerking en faciliteert de energietransitie naar een klimaatneutrale en duurzame energievoorziening. De aanleiding is de noodzaak om de wetgeving beter aan te laten sluiten op Europese richtlijnen, technologische ontwikkelingen en maatschappelijke veranderingen zoals de overgang naar duurzame energiebronnen, digitalisering en decentrale opwekking. Hiermee wordt een toekomstbestendig, transparant en geïntegreerd wettelijk kader geboden dat ook ruimte maakt voor nieuwe energievormen zoals waterstof.
Gerelateerde dossiers
?
Andere dossiers op beleidskern.nl met overlappende onderwerpen of ministerie.