Spreidingswet en gemeentelijke asielopvang
In het kort
?
Dit is een geautomatiseerde samenvatting van wat er speelt op dit dossier, gebaseerd op de blokken hieronder: coalitieakkoord, wetgeving, Kamerbrieven, commissieverslagen, financiering en koepel-standpunten. Verifieer belangrijke passages altijd via de originele bron.
Momenteel voldoen 223 gemeenten niet volledig aan hun taakstelling voor asielopvang, waardoor de minister van Asiel en Migratie, Bart van den Brink, de handhaving van de Spreidingswet noodzakelijk acht voor voldoende en evenwichtig verdeelde opvangplekken.1 Uit de recente invoeringstoets blijkt dat gemeenten vooral knelpunten ervaren bij trage bezwaarprocedures en krappe realisatietermijnen; het ministerie werkt aan verbeteracties op deze punten.2 Voor 2026 is € 11,7 mln beschikbaar gesteld voor het Faciliteitenbesluit opvangcentra, waarmee gemeenten de uitvoering van opvanglocaties kunnen bekostigen.3 In de Kamerdebatten domineren thema’s als de effectiviteit van de taakverdeling, de rol van provinciale regietafels en de handhaving bij niet-naleving. Een evaluatie van de uitvoering van de Spreidingswet is aangekondigd voor het vierde kwartaal van 2026.4
Verantwoordelijk
?
De bewindspersoon (of -personen) die verantwoordelijk zijn voor dit dossier — bepaald op basis van hun portefeuille bij het huidige kabinet en betrokkenheid bij recente Kamerstukken op dit onderwerp.
Coalitieakkoord
?
Citaten uit coalitieakkoorden die dit onderwerp raken. Zowel het huidige coalitieakkoord als eerdere akkoorden voor context. Klik op een citaat om het in de originele PDF te bekijken.
Historische context: 2 passages uit 1 eerder akkoord ▾
Financiën
?
Financiële posten die naar gemeenten stromen of gemeentelijke uitvoering raken. Bovenaan een samenvatting waarin bedragen klikbaar zijn: klik brengt je bij de bron. Onder de samenvatting vind je alle onderliggende posten met per post een screenshot uit de originele PDF. Bronnen: mei- en septembercirculaire van het gemeentefonds, Kamerbrieven en begrotingsdocumenten.
De financiële middelen voor de gemeentelijke asielopvang omvatten onder andere een decentralisatie-uitkering voor maatschappelijke opvang van € 385,1 miljoen in 2026. Binnen dit programma is er aanvullend € 12,9 miljoen beschikbaar gesteld voor de aanpak van overlast door asielzoekers in gemeenten in 2026. Gemeenten ontvangen ook € 11,7 miljoen in 2026 voor het faciliteren van opvangcentra, inclusief kosten voor noodopvang en onderwijshuisvesting. Voor jeugdhulp aan kinderen in asielzoekerscentra is structureel € 5,1 miljoen beschikbaar, waarvan de bedragen voor 2026 voorlopig zijn vastgesteld. Vanuit de Spreidingswet is er in 2025 een bedrag van € 15,3 miljoen beschikbaar voor gemeenten om opvangplekken te zoeken, waarbij een vast bedrag per gemeente wordt uitgekeerd. Daarnaast is er een decentralisatie-uitkering van € 2,5 miljoen in 2026 voor gemeentelijke antidiscriminatievoorzieningen.
📎 Alle 6 posten met bron ▾
Openstaande toezeggingen
?
Toezeggingen die de bewindspersoon in de Tweede Kamer heeft gedaan en die nog openstaan. Klik op het nummer voor de officiële detailpagina op tweedekamer.nl. Waar mogelijk staat een deadline-chip; ⚠ betekent dat de deadline verstreken is.
- TZ202512-054 ↗⚠ Deadline verstreken (31 mrt 2026)De staatssecretaris van Justitie en Veiligheid zegt de Kamer toe dat de Kamer begin 2026 een voortgangsbrief ontvangt over de modernisering van het staatsnoodrecht. Daarin wordt in ieder geval meegenomen welke stappen al gezet zijn en welke stappen nog genomen moeten worden, de prioriteiten wat betreft dreigingsniveau daarbij, en de uit het verleden voorgenomen inzet van noodbevoegdheden uit de Vreemdelingenwet 2000.Rutte, A.C.L. · Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid
Beleidsbrieven
?
Brieven van bewindspersonen aan de Tweede Kamer die dit onderwerp raken, sinds de start van kabinet-Jetten. We hebben voor dit tijdsvenster gekozen omdat bij iedere kabinetswissel de politieke verhoudingen weer anders liggen, en fracties andere opvattingen kunnen hebben wanneer ze wisselen van oppositie naar coalitie of andersom.
Minister Van den Brink benadrukt dat de Spreidingswet noodzakelijk blijft om voldoende en evenwichtig verdeelde opvangplekken voor asielzoekers te realiseren, ondanks dat 223 gemeenten niet volledig aan hun taak voldoen. Het kabinet handhaaft de wet strikt en zet in op interbestuurlijk toezicht en solidariteit, zonder af te zien van dwangmaatregelen, terwijl ook wordt gewerkt aan het verminderen van de instroom.
De minister bevestigt dat de Spreidingswet blijft gelden om een evenwichtige verdeling van asielopvang te waarborgen en meldt dat uit de invoeringstoets knelpunten zoals trage bezwaarprocedures en krappe realisatietermijnen blijken. Verbeteracties worden ingezet, waaronder versnelling van bezwaarafhandeling en versterking van communicatie, terwijl interbestuurlijk toezicht op gemeenten wordt geïntensiveerd.
Sinds de inwerkingtreding van de Spreidingswet is geen enkele gemeente gedwongen asielzoekers op te vangen via een aanwijzingsbesluit; de meeste opvangplekken zijn vrijwillig gerealiseerd. Momenteel voldoen 119 gemeenten aan hun verdeelbesluit en gemeenten die niet voldoen worden via gesprekken begeleid om alsnog te voldoen.
Gemeenten moeten uitvoering geven aan de Spreidingswet en solidair zijn in het opnemen van asielzoekers, waarbij provinciale regietafels de verdeling van opvangopgaven onderling afstemmen. Bij niet-naleving past interbestuurlijk toezicht en het ministerie is in gesprek met gemeenten die hun wettelijke taak niet uitvoeren. De minister ondersteunt lokale bestuurders via gesprekken, bonusregelingen en een VNG-ondersteuningsteam.
De minister kondigt aan dat de opvangcapaciteit voor asielzoekers ernstig tekortschiet, met een bezettingsgraad van 104% en een tekort van duizenden plekken. Er komt een ondersteuningsteam voor gemeenten, intensivering van toezicht op huisvesting statushouders en samenwerking met andere departementen om de opvang deze zomer te verbeteren. Daarnaast blijft het COA nareizigers tijdelijk in hotels huisvesten vanwege het tekort aan opvangplekken.
Het kabinet kondigt aan dat er bijna 38.000 extra asielopvangplekken nodig zijn vóór halverwege 2027 en behoudt voorlopig de Spreidingswet om een rechtvaardige verdeling over gemeenten te waarborgen. Er wordt ingezet op beperking van de asielinstroom, intensivering van terugkeerbeleid en het verbeteren van huisvesting voor statushouders, met aandacht voor woningzoekenden.
Het COA houdt het azc in Hardenberg langer open vanwege een acuut tekort aan opvangplekken, ondanks eerdere afspraken over sluiting per 8 maart 2026. De minister erkent de teleurstelling en het vertrouwenverlies bij inwoners, benadrukt het belang van samenwerking met gemeenten en zet in op structurele oplossingen zoals de uitvoering van de Spreidingswet. De noodopvang in Loozen is inmiddels gesloten, en het COA werkt aan het snel mogelijk verplaatsen van bewoners.
Het kabinet erkent het urgente tekort aan asielopvangplekken, dat oploopt tot 7.900 eind zomer, en zet in op het verlagen van de instroom en het realiseren van een stabiel opvanglandschap met stabiele financiering en uitvoering van de Spreidingswet. Gemeenten worden opgeroepen om op korte termijn spoednoodopvang te realiseren.
De minister meldt dat er momenteel circa 50.000 asielopvangplekken beschikbaar zijn, terwijl er 88.000 nodig zijn, en dat door wetswijzigingen en extra uitstroommaatregelen de opvangbehoefte waarschijnlijk zal afnemen. Daarom wordt de capaciteitsraming voorlopig niet gepubliceerd en wordt het aan het volgende kabinet overgelaten om deze te herzien en vast te stellen.
Het kabinet neemt maatregelen om de instroom van asielzoekers te beperken en de uitstroom te bevorderen, waardoor dure noodopvang kan worden afgebouwd en structurele opvang goedkoper wordt. Er wordt ingezet op snellere IND-besluiten, terugkeer van afgewezen asielzoekers en betere spreiding van opvang binnen Nederland en Europa. De financiering voor gemeenten wordt besproken en de stem van medeoverheden wordt meegewogen in het beleid.
De minister bevestigt dat de Spreidingswet tot intrekking volledig van kracht blijft en gemeenten wettelijk gehouden zijn aan hun taak, maar er wordt geen dwang of drang ingezet bij het opleveren van opvangplekken. In plaats daarvan wordt gewerkt met een interventieladder en ondersteuning via regietafels, terwijl structurele maatregelen worden genomen om de druk op de opvang te verminderen. De bezwaarprocedure tegen verdeelbesluiten loopt nog en de minister wacht de uitkomst daarvan af.
Het COA heeft een verkenning uitgevoerd naar de opvang van kinderen, inclusief alleenstaande minderjarige vreemdelingen (amv), in asielzoekerscentra, waarbij tekortkomingen in huisvesting, onderwijs en zorg zijn vastgesteld. De minister zet in op het afbouwen van noodopvang en het realiseren van stabiele, reguliere opvangplekken in samenwerking met gemeenten en ketenpartners, en erkent de capaciteitsdruk en doorstroomproblemen bij amv-opvang. Er worden concrete verbetermaatregelen genomen om de situatie van kinderen in de asielopvang te verbeteren.
De minister erkent dat de onrechtmatigheden van €655 miljoen in 2024 vooral voortkomen uit de hoge druk op asielopvang en het niet naleven van Europese aanbestedingsregels door spoedige inkoop. Het COA neemt maatregelen zoals een aanbestedingskalender en het Dynamisch Aankoopsysteem om onrechtmatigheden te verminderen, met verbetering verwacht in 2026. Het kabinet zet ook in op beperking van migratie en versnelling van doorstroom om de druk te verlagen.
De indicatieve verdeling van asielopvangplekken per gemeente is gebaseerd op inwoneraantal en de SES-WOA-score, die sociaaleconomische draagkracht meet, en dient als hulpmiddel bij gesprekken en verdeelbesluiten. De minister benadrukt dat sociaaleconomische verschillen niet worden genegeerd en ziet geen aanleiding voor aanvullende richtlijnen om deze explicieter mee te wegen.
Het COA voert een hernieuwde inventarisatie uit naar de opvangsituatie van kinderen en amv’s om te bepalen welke locaties voldoen aan de opvangstandaarden en welke verbeteringen nodig zijn. Er wordt ingezet op duurzame, kindgeschikte opvangplekken met extra aandacht voor begeleiding en activiteiten, waarbij gezinnen met kinderen voorrang krijgen bij nieuwe opvangplaatsen. Het COA werkt samen met gemeenten om de opvang te verbeteren en noodopvang te verminderen.
De Minister van Asiel en Migratie benadrukt dat de spreiding van asielopvangplekken wettelijk geregeld is via de Spreidingswet, waarbij gemeenten binnen provincies afspraken maken en een verdeelbesluit volgt. Gemeenten moeten hun opgave realiseren, en bij niet-naleving treedt interbestuurlijk toezicht in werking; vrijwillige extra opvang wordt gewaardeerd, maar de wettelijke taak geldt voor alle gemeenten, rijk of arm.
De minister zet in op een snelle intrekking van de Spreidingswet vóór 2026 en heeft de contourennota in consultatie gebracht om het wetsvoorstel goed voor te bereiden. Verplichtingen uit de huidige cyclus worden nagekomen om duidelijkheid en continuïteit voor medeoverheden te waarborgen.
Het COA start een nieuwe inventarisatie van de opvangsituatie van kinderen en alleenstaande minderjarige vreemdelingen (amv) om te bepalen welke locaties voldoen aan standaarden voor opvang, onderwijs en zorg. Kinderen mogen niet of zo kort mogelijk in noodopvang verblijven; doorplaatsing naar reguliere opvang heeft prioriteit, maar er zijn geen vaste termijnen vanwege andere voorrangsregels. Het kabinet blijft inzetten op kindvriendelijke voorzieningen en verbetering van de opvangkwaliteit.
De Minister van Asiel en Migratie bevestigt dat de verdeelbesluiten voor opvangplekken zijn gebaseerd op haalbare en kansrijke initiatieven, met toelichting en overleg met gemeenten. 33 gemeenten hebben bezwaar gemaakt, vooral vanwege meer toegewezen plekken. De minister staat open voor gesprekken met gemeenten die vrijwillig meer opvang willen bieden en werkt aan afspraken voor duurzame opvangplekken, waarbij financiering en kostenramingen jaarlijks worden geëvalueerd.
Asielzoekers verblijven tijdelijk in hotels, waarna zij doorstromen naar andere COA-locaties. Gemeenten kunnen opvang weigeren op basis van omgevingsplannen en vergunningen, maar niet zonder reden; het COA streeft naar overleg en draagvlak. Vlaardingen kan via de provinciale regietafel afspraken maken, maar is wettelijk verplicht asielopvang te faciliteren.
Het kabinet zet in op het beperken van de asielinstroom en het terugdringen van nareis door invoering van een tweestatusstelsel met aanvullende voorwaarden. Statushouders moeten meer zelf huisvesting regelen, ondersteund door alternatieve voorzieningen en doorstroomlocaties, om zo uitstroom uit azc’s te versnellen en nieuwe azc’s te voorkomen. Een plan met maatregelen voor tijdelijke huisvesting wordt in Q1 2025 verwacht.
Commissieverslagen
?
Verslagen van commissiedebatten en wetgevingsoverleggen die dit onderwerp raken, sinds de start van kabinet-Jetten. Verslagen bevatten de inbreng per fractie en de beantwoording door de bewindspersoon. We hebben voor dit tijdsvenster gekozen omdat bij iedere kabinetswissel de politieke verhoudingen weer anders liggen, en fracties andere opvattingen kunnen hebben wanneer ze wisselen van oppositie naar coalitie of andersom.
Debat over de opvang van Oekraïense vluchtelingen en het perspectief op terugkeer versus langdurig verblijf in Nederland. Fracties verschillen over het uitgangspunt: PVV pleit voor onmiddellijke terugkeer en beëindiging van voorzieningen, BBB en CDA benadrukken tijdelijke bescherming met terugkeer als doel, maar erkennen ook de noodzaak van integratie en arbeidsdeelname; PRO vraagt om meer duidelijkheid over het landenbeleid en opvangzekerheid.
Debat over vreemdelingen- en asielbeleid met focus op wettelijke grondslagen voor telefoononderzoek bij asielzoekers, de Spreidingswet en het landenbeleid Syrië. Fracties verschillen over de balans tussen veiligheid en privacy, de spanning tussen landelijke taakstellingen en lokale democratische keuzes, en de beoordeling van risicoprofielen binnen het landenbeleid.
Debat over de voorbereiding en implementatie van het Europese Asiel- en migratiepact, inclusief de Terugkeerverordening, Eurodac-systeem en juridische knelpunten zoals het EVRM. Fracties verschillen over de urgentie en aanpak: JA21 pleit voor snelle externe asielprocedures en minder juridische belemmeringen, PVV hekelt vermeende asielprofiteurs en pleit voor strengere opvang, terwijl D66 benadrukt het belang van menselijk en rechtvaardig beleid binnen de bestaande kaders.
Debat over vreemdelingenbeleid en de maatschappelijke impact van asielopvanglocaties, met nadruk op recente ongeregeldheden en lokale reacties in plaatsen zoals Loosdrecht. Er ontstond scherpe tegenstelling tussen fracties die de opvangproblematiek koppelen aan sociale onrust en woningtekorten, en fracties die geweld en intimidatie veroordelen en wijzen op de rol van politiek beleid in het creëren van deze problemen.
Debat over de uitvoering van de Spreidingswet en de capaciteitsraming voor asielopvang in 2026, waarbij de minister van Asiel en Migratie verantwoording aflegde over de taakstelling en communicatie richting gemeenten. Er ontstond scherpe verdeeldheid tussen fracties die pleiten voor instroombeperking en vrijwillige opvangkeuze door gemeenten, en anderen die benadrukten dat wettelijke dwang noodzakelijk is om opvangcapaciteit te waarborgen ondanks lokale weerstand.
Debat over de wijziging van de Vreemdelingenwet 2000 ter implementatie van het EU-Asiel- en migratiepact 2026, gericht op snellere procedures, betere grenscontrole en solidariteit binnen de EU. Er ontstond wrijving over de effectiviteit van het pact, met zorgen over het ontbreken van harde garanties bij terugkeer, de nationale uitvoeringslast en de korte voorbereidingstijd voor deze omvangrijke wetgeving.
Gemeentelijk perspectief
?
Kernpunten uit publicaties van koepels die gemeenten vertegenwoordigen (waaronder VNG), over dit onderwerp, sinds de start van kabinet-Jetten.
Spreidingswet is noodzakelijk verdelingsmechanisme, geen instroombeperkende maatregel
“De Spreidingswet is een noodzakelijk verdelingsmechanisme, geen instroombeperkende maatregel”
Stabiele spreiding bevordert rust, integratie en draagvlak
“Een stabiele spreiding draagt bij aan rust in de keten, betere integratiekansen en groter draagvlak”
Gemeenten moeten meer regie krijgen met COA-expertise ondersteuning
“Er is ruimte nodig voor een werkbaarder model waarin gemeenten meer regie krijgen, met inzet van COA-expertise waar nodig”
Wetgeving
?
Wetsvoorstellen die dit onderwerp raken — zowel in behandeling als aangenomen. Klik op een wetsnaam om naar de detail-pagina op tweedekamer.nl te gaan.
Dit wetsvoorstel regelt de uitvoering en implementatie van het Europese Asiel- en migratiepact 2026 in Nederland, dat nieuwe, geharmoniseerde regels bevat voor asielprocedures, opvang, terugkeer en grensbeheer binnen de EU. Het geldt voor vreemdelingen die asiel aanvragen of migreren naar Nederland en beoogt snellere, effectievere procedures met behoud van rechten, onder meer door het afschaffen van de asielvergunning voor onbepaalde tijd en het invoeren van een tweestatusstelsel. De aanleiding is de inwerkingtreding van het nieuwe gemeenschappelijk Europees asielstelsel, dat een betere grenscontrole, solidariteit tussen lidstaten en een striktere aanpak van misbruik wil realiseren.
Het wetsvoorstel Asielnoodmaatregelenwet regelt maatregelen om de druk op het Nederlandse asielsysteem te verminderen en de instroom van asielzoekers te beperken. Dit geldt voor asielzoekers, vergunninghouders en vreemdelingen die in Nederland verblijven of willen verblijven. De aanleiding is de overvolle opvang, lange wachttijden, hoge kosten en maatschappelijke spanningen door de grote instroom en beperkte doorstroom van asielzoekers. Het voorstel bevat onder meer kortere verblijfsvergunningen, geen nieuwe vergunningen voor onbepaalde tijd, strengere regels voor nareis en meer mogelijkheden om criminele vreemdelingen ongewenst te verklaren. Hiermee wil de regering het systeem efficiënter maken en het draagvlak voor opvang behouden.
Dit wetsvoorstel regelt de verlenging van de beslistermijnen voor aanvragen om asiel en gezinsnareis van asielstatushouders, waarbij de termijn voor nareiszaken wordt verlengd van maximaal 6 maanden naar 9 maanden. Het geldt voor asielzoekers en hun gezinsleden die naar Nederland willen komen. De aanleiding is de huidige druk en achterstanden bij de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) en opvanglocaties, waardoor meer tijd nodig is voor een zorgvuldige behandeling van aanvragen binnen de Europese regels. Daarnaast wordt een uitzondering opgenomen voor het afwijzen van nareisaanvragen die te laat zijn ingediend, mits er bijzondere, objectief verschoonbare omstandigheden zijn. Hiermee wil de overheid de asielketen beter beheersbaar maken zonder de rechten van betrokkenen te beperken.
Gerelateerde dossiers
?
Andere dossiers op beleidskern.nl met overlappende onderwerpen of ministerie.