Wet inburgering 2021
In het kort
?
Dit is een geautomatiseerde samenvatting van wat er speelt op dit dossier, gebaseerd op de blokken hieronder: coalitieakkoord, wetgeving, Kamerbrieven, commissieverslagen, financiering en koepel-standpunten. Verifieer belangrijke passages altijd via de originele bron.
Gemeenten ervaren momenteel knelpunten bij de uitvoering van de Wet inburgering 2021 door aanhoudende capaciteitsproblemen en vertragingen in het inburgeringstraject, mede als gevolg van het woningtekort voor statushouders. Minister van Werk en Participatie Thierry Aartsen heeft aangekondigd de aanbevelingen uit de tussenevaluatie van de Algemene Rekenkamer te omarmen, waaronder het verbeteren van de samenwerking met onderwijsinstellingen en het versterken van de monitoring op maatwerktrajecten. In debatten staat de financiering van de gemeentelijke regierol en de effectiviteit van het taalaanbod centraal, met bijzondere aandacht voor de gevolgen van fraude bij inburgeringsexamens en de inzet van extra examendata. Voor 2026 is € 12,5 mln beschikbaar voor re-integratiedienstverlening gericht op jongeren, waarmee gemeenten extra ondersteuning kunnen bieden aan jonge nieuwkomers.1 Een wetswijziging voor een voorlopige uitkering aan gemeenten voor voorzieningen in het kader van de inburgeringsplicht is recent aangenomen en wordt in het najaar nader uitgewerkt.2
Verantwoordelijk
?
De bewindspersoon (of -personen) die verantwoordelijk zijn voor dit dossier — bepaald op basis van hun portefeuille bij het huidige kabinet en betrokkenheid bij recente Kamerstukken op dit onderwerp.
Coalitieakkoord
?
Citaten uit coalitieakkoorden die dit onderwerp raken. Zowel het huidige coalitieakkoord als eerdere akkoorden voor context. Klik op een citaat om het in de originele PDF te bekijken.
Geen passages over dit dossier gevonden in het coalitieakkoord van het huidige kabinet.
Historische context: 3 passages uit 1 eerder akkoord ▾
Financiën
?
Financiële posten die naar gemeenten stromen of gemeentelijke uitvoering raken. Bovenaan een samenvatting waarin bedragen klikbaar zijn: klik brengt je bij de bron. Onder de samenvatting vind je alle onderliggende posten met per post een screenshot uit de originele PDF. Bronnen: mei- en septembercirculaire van het gemeentefonds, Kamerbrieven en begrotingsdocumenten.
Voor de uitvoering van de Wet inburgering 2021 is er in 2026 een structureel extra budget van € 12,5 miljoen beschikbaar gesteld voor re-integratiedienstverlening gericht op jongeren tot 27 jaar. Hiervan ontvangen individuele gemeenten vanaf 2026 in totaal € 9,9 miljoen extra voor het ondersteunen van jongeren bij arbeidsinschakeling, binnen dit programma. Dit budget loopt op tot € 44,3 miljoen structureel vanaf 2033. Deze middelen zijn onderdeel van de nieuwe Wet van school naar duurzaam werk en worden ingezet in het kader van artikel 7a van de Participatiewet.
📎 Alle 1 post met bron ▾
Openstaande toezeggingen
?
Toezeggingen die de bewindspersoon in de Tweede Kamer heeft gedaan en die nog openstaan. Klik op het nummer voor de officiële detailpagina op tweedekamer.nl. Waar mogelijk staat een deadline-chip; ⚠ betekent dat de deadline verstreken is.
- TZ202510-093 ↗🕒 Deadline 31 okt 2026Over de stappen die de staatssecretaris van SZW wil zetten op inburgering ontvangt de Kamer in oktober een brief.Nobel, J.N.J. · Staatssecretaris Integratie en Participatie
Beleidsbrieven
?
Brieven van bewindspersonen aan de Tweede Kamer die dit onderwerp raken, sinds de start van kabinet-Jetten. We hebben voor dit tijdsvenster gekozen omdat bij iedere kabinetswissel de politieke verhoudingen weer anders liggen, en fracties andere opvattingen kunnen hebben wanneer ze wisselen van oppositie naar coalitie of andersom.
Onherroepelijke boetes en terugbetalingsverplichtingen voor asielstatushouders onder de Wet inburgering 2013 worden herzien en terugbetaald, met circa €9 miljoen gereserveerd voor herstel. Voor de Wet inburgering 2021 wordt een wetswijziging ingezet om boetes door DUO voor asielstatushouders te schrappen, waarbij gemeenten de handhaving op inspanning blijven uitvoeren.
Fraude bij inburgeringsexamens leidt tot weigering van verblijfsvergunningen en ongeldigverklaring of intrekking van inburgeringsdiploma’s, met zorgvuldige belangenafweging. Acht fraudegevallen zijn bekend, met aangescherpte controles en strengere handhaving. Fundamentele aanpassingen aan het examenstelsel zijn niet nodig; het systeem wordt robuust gehouden door extra examens en monitoring.
Het College voor Toetsen en Examens heeft fraude bij het inburgeringsexamen Spreken B1 vastgesteld en sindsdien het aantal examendata beperkt, met verlengde inburgeringstermijnen voor getroffen kandidaten. Er zijn extra examens ontwikkeld om vanaf mei weer meerdere afnamemomenten mogelijk te maken zonder fraudevoordeel. Daarnaast zijn vervalste slagingsbewijzen voor het basisexamen inburgering buitenland ontdekt; de IND heeft aangifte gedaan en neemt extra maatregelen om misbruik te voorkomen.
De Wet inburgering 2021 (Wi2021) wordt positief beoordeeld vanwege de regierol van gemeenten en het verbeterde taalaanbod, ondanks uitdagingen zoals capaciteitsproblemen en vertragingen door woningtekorten. Het kabinet omarmt aanbevelingen van de Algemene Rekenkamer en zet in op verdere verbetering van het inburgeringsstelsel.
Er is een fout in de formule van het basisexamen inburgering buitenland ontdekt en hersteld, waarbij 1.700 personen onjuiste uitslagen ontvingen; onterechte zakken worden gecorrigeerd en kosten vergoed, onterechte slagen blijven gehandhaafd. De tussenevaluatie van de Wet inburgering 2021 en het kostenonderzoek worden begin 2026 verwacht. De motie Kröger om middelen voor taalonderwijs bij het COA samen te voegen is niet uitvoerbaar, terwijl het kabinet met diverse programma’s en subsidies, zoals 'Taal met collega’s' en SOWIS, inzet op het versterken van Nederlands taalonderwijs voor asielzoekers, statushouders en arbeidsmigranten.
De staatssecretaris versterkt de inburgering door 200 uur taalonderwijs op de werkvloer toe te staan binnen de Zelfredzaamheidsroute, stimuleert gecombineerd leren en werken, en verlengt de inburgeringstermijn met maximaal een jaar voor inburgeraars die minstens 24 uur per week werken of vanwege kinderopvangtekort niet kunnen deelnemen. Ook wordt het programma 'Taal met collega’s' uitgebreid om praktijkgericht taalonderwijs te bevorderen.
Circa 29% van de inburgeraars met asielstatus volgt de Z-route, hoger dan de aanvankelijke 15% inschatting, zonder verruiming van toelatingscriteria. Gemeenten bepalen via een leerbaarheidstoets wie in de Z-route komt, die intensief is met 800 uur taal- en participatielessen en afsluit met een eindgesprek in plaats van examen. De staatssecretaris benadrukt het belang van taalvaardigheid en zal de Z-route blijven evalueren om optimale integratie te waarborgen.
De staatssecretaris meldt dat sinds de invoering van de Wet inburgering 2021 ruim 111.000 personen inburgeringsplichtig zijn geworden, waarvan 10.710 zijn uitgestroomd, met 33% die aan de plicht heeft voldaan. Er wordt ingezet op snelle taal- en participatiebevordering, met aandacht voor zelfredzaamheid en ondersteuning, en een tussenevaluatie volgt eind 2025.
De boetes en terugbetalingen voor statushouders die niet tijdig slagen voor het inburgeringsexamen worden voorlopig opgeschort in afwachting van een uitspraak van de Raad van State over het Europese Hof-arrest. De staatssecretaris onderzoekt aanvullende prikkels om inburgering te stimuleren, aangezien inburgering belangrijk blijft. Nederland is niet het enige land met boetes; ook andere landen hanteren sancties en positieve prikkels.
Het kabinet erkent het langdurig verblijf van statushouders in asielopvang en zet in op snellere uitstroom naar gemeentelijke huisvesting via financiële steun en doorstroomlocaties. Tegelijkertijd werkt het aan uitbreiding van de woningvoorraad met opstartwoningen en verbetert het COA de Voorinburgering door regionale initiatieven en flexibele inzet van capaciteit om deelname te verhogen.
Gemeenten hebben een dekkend inburgeringsaanbod gerealiseerd en inburgeraars zijn overwegend positief, met vaak combinatie van inburgering en (vrijwilligers)werk. De Wi2021 stimuleert een vroege start van inburgering, vooral bij asielstatushouders, maar gezinsmigranten starten later; gemeenten blijven samenwerken om knelpunten aan te pakken. Een tussenevaluatie volgt eind 2025, waarna een beleidsreactie wordt gegeven.
De minister bevestigt dat het lerend inburgeringsstelsel onder de Wi2021 goed functioneert en dat gemeenten ondanks uitdagingen de eerste fase succesvol uitvoeren. Er wordt extra ingezet op een vroege start van inburgering in azc’s, waarbij gemeenten zoals Utrecht en Tilburg als voorbeeld dienen. Knelpunten worden actief aangepakt via ketensamenwerking en monitoring.
De minister laat onderzoeken wat de voor- en nadelen zijn van het onderbrengen van de onderwijsroute voor nieuwkomers binnen het publiek bekostigd onderwijs versus het huidige private stelsel. Het onderzoek toont dat beleidskeuzes belangrijker zijn dan de stelselkeuze zelf, en dat een definitief oordeel pas na evaluaties in 2025 en 2027 mogelijk is. De uitkomsten worden meegenomen in toekomstige beleidsbeslissingen.
De minister kondigt een wetswijziging aan die de rol van de koppelgemeente bij inburgering van asielstatushouders in doorstroomlocaties verduidelijkt, zodat zij binnen tien weken een persoonlijk inburgeringsplan opstellen. Daarnaast wordt voorgesteld om onderwijsuren in het praktijk- en speciaal onderwijs mee te laten tellen voor de inburgeringstaaluren van jongeren in de zelfredzaamheidsroute, om effectiever en motiverender onderwijs te bieden.
De ministers sturen een afschrift van hun reactie op de brief van de MBO Raad, Vereniging Hogescholen en Universiteiten van Nederland over de borging en financiering van de onderwijsroute. Hiermee wordt voldaan aan het verzoek van de commissie. Verdere inhoudelijke besluiten of toezeggingen worden niet genoemd.
De minister onderzoekt waar de Wet inburgering 2021 en de Participatiewet schuren bij het combineren van inburgering en betaald werk voor statushouders en presenteert oplossingsrichtingen. Er wordt ingezet op het stimuleren en uitbreiden van duale trajecten waarin taalverwerving en werk gecombineerd worden, met aandacht voor knelpunten die gemeenten ervaren. Voor juridische aanpassingen wordt de volgende regering verantwoordelijk gesteld.
De minister zet in op een vroege start van inburgering voor statushouders in azc’s, met een stijging van vastgestelde Persoonlijke Inburgeringsplannen (PIP) van 43% naar 50%. Daarnaast wordt de financiële positie van statushouders verbeterd door een wetswijziging die gemeenten meer duidelijkheid geeft over het financieel ontzorgen van statushouders, zodat zij vaste lasten kunnen laten betalen vanuit de bijstandsuitkering.
De minister erkent dat gemeenten voortvarend werken aan de Wet inburgering 2021, maar dat knelpunten zoals de vroege start van inburgering in azc's, randvoorwaarden als kinderopvang en reiskostenvergoeding, en samenwerking met COA blijven bestaan. Hij zet in op kortetermijnmaatregelen en onderzoekt wetswijzigingen om de inburgeringstermijn te verlengen met de verblijfsduur in opvanglocaties, met besluitvorming door de volgende regering.
Het kabinet stelt van 2026 tot en met 2029 extra middelen beschikbaar voor de onderwijsroute binnen het inburgeringsstelsel, zodat gemeenten en onderwijsinstellingen langdurige financiële zekerheid krijgen en kwalitatief aanbod kunnen realiseren. De onderwijsroute blijft binnen het private stelsel behouden, waarbij knelpunten worden geïnventariseerd en oplossingen worden gezocht om de route toekomstbestendig te maken.
De minister zet in op een vroege start van inburgering in azc’s door structurele financiering van Meedoenbalies en taallessen, extra aandacht voor participatie van vrouwelijke azc-bewoners, en verbetering van de samenwerking tussen COA en gemeenten. Daarnaast worden acties genomen om onduidelijkheid over de vroege start te verminderen en wordt de aansluiting met maatschappelijke diensttijd versterkt. Ook wordt onderzocht hoe studiefaciliteiten en afstandsonderwijs kunnen worden uitgebreid.
Gemeenten gebruiken naast de leerbaarheidstoets ook extra methoden zoals arbeidsproeven en NOA-capaciteitentests om statushouders beter in te delen, waarbij Dordrecht meer jongeren in de onderwijsroute plaatst dan gemiddeld. De onderwijsroute is inmiddels in bijna alle arbeidsmarktregio’s beschikbaar, met vervangende inburgeringsactiviteiten voor jongeren die wachten op een plek. De maximale termijn voor het behalen van het inburgeringsdiploma is drie jaar, en er zijn geen signalen dat jongeren hierdoor in de B1-route vastlopen.
Commissieverslagen
?
Verslagen van commissiedebatten en wetgevingsoverleggen die dit onderwerp raken, sinds de start van kabinet-Jetten. Verslagen bevatten de inbreng per fractie en de beantwoording door de bewindspersoon. We hebben voor dit tijdsvenster gekozen omdat bij iedere kabinetswissel de politieke verhoudingen weer anders liggen, en fracties andere opvattingen kunnen hebben wanneer ze wisselen van oppositie naar coalitie of andersom.
Debat over de wijziging van de begrotingsstaten van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid voor 2026, met focus op de inzet en financiering van proactieve dienstverlening, bijzondere bijstand, studietoeslag, schuldenpreventie en inburgering. GroenLinks-PvdA bekritiseert het kabinet vanwege gedeeltelijke bezuinigingen en onvoldoende middelen voor gemeenten, terwijl CDA en D66 aandringen op duidelijkheid over alternatieve dekkingen en structurele ondersteuning.
Gemeentelijk perspectief
?
Kernpunten uit publicaties van koepels die gemeenten vertegenwoordigen (waaronder VNG), over dit onderwerp, sinds de start van kabinet-Jetten.
De Wet inburgering 2021 functioneert na vier jaar positief voor inburgeraars en gemeenten, maar er is aandacht nodig voor financiële afspraken, samenhang binnen de asielketen en de integratie van 135.000 Oekraïense vluchtelingen in Nederland.
Nieuwe regels banenafspraak: minder administratie, meer kansen Meedoen Laatste update: 23 juli 2026 Er verandert veel in de banenafspraak. Vanaf 1 januari 2026 zijn de eerste stappen gezet om de regels eenvoudiger en eff
Kabinet houdt vast aan koers sociale infrastructuur naar werk Meedoen Laatste update: 09 juli 2026 Het kabinet blijft de komende jaren bouwen aan een sterke sociale infrastructuur die inwoners helpt bij het vinden van we
Kabinet stelt verbreding banenafspraak en doelgroep loonkostensubsidie voor Meedoen Laatste update: 09 juli 2026 Op 2 juli stuurden de ministers Vijlbrief en Aartsen een Kamerbrief met de vooraankondiging van een wetswij
Onderzoek toont preventieve waarde van cliëntondersteuning aan Robuuste rechtsbescherming Rechtshulp en rechtsbescherming Laatste update: 09 juli 2026 Tijdige en deskundige cliëntondersteuning levert niet alleen betere o
Wet Handhaving sociale zekerheid treedt in werking Naleving en handhaving Participatiewet in Balans Laatste update: 09 juli 2026 De Tweede Kamer heeft op 2 juli ingestemd met het wetsvoorstel Handhaving sociale zekerheid
Wetgeving
?
Wetsvoorstellen die dit onderwerp raken — zowel in behandeling als aangenomen. Klik op een wetsnaam om naar de detail-pagina op tweedekamer.nl te gaan.
Dit wetsvoorstel regelt dat gemeenten voortaan tussentijds een aangepaste voorlopige uitkering kunnen ontvangen voor de kosten van inburgeringsvoorzieningen, zodat zij beter kunnen inspelen op veranderingen in het aantal inburgeraars. Daarnaast wordt een wettelijke basis gelegd voor een specifieke uitkering voor de onderwijsroute binnen de inburgering, omdat het bestaande budget hiervoor onvoldoende was. Het voorstel is bedoeld voor gemeenten die verantwoordelijk zijn voor de uitvoering van de Wet inburgering 2021 en komt voort uit signalen over financiële knelpunten en de behoefte aan een stabieler en beter gefinancierd aanbod van inburgeringsonderwijs.
Dit wetsvoorstel regelt aanpassingen in het overgangsrecht van de Wet inburgering 2013 voor mensen die vóór 2022 onder deze wet vielen en nog moeten inburgeren. Het maakt het mogelijk om via lagere regelgeving versoepelingen en maatwerk te bieden, zoals ruimere ontheffingsmogelijkheden, verlenging van termijnen en betere begeleiding, vooral voor kwetsbare groepen. De aanleiding is dat het oude strenge stelsel soms hardvochtig uitpakt en dat ervaringen, onder andere uit de kinderopvangtoeslagaffaire, hebben geleid tot een herziening om de positie van inburgeraars te verbeteren zonder het hele stelsel te veranderen. De wijzigingen gelden voor gemeenten, DUO en inburgeringsplichtigen die nog onder de oude wet vallen.
Dit wetsvoorstel regelt een nieuw inburgeringsstelsel voor mensen met een verblijfsvergunning die in Nederland moeten integreren, zoals asielstatushouders en gezinsmigranten. Gemeenten krijgen hierbij een regierol en begeleiden inburgeringsplichtigen met een persoonlijk plan, zodat zij sneller en beter kunnen meedoen in de samenleving, bij voorkeur via werk. De aanleiding is dat het huidige stelsel onvoldoende effectief is, met te weinig ondersteuning en te veel eigen verantwoordelijkheid bij nieuwkomers, waardoor inburgering traag verloopt en resultaten achterblijven. Het nieuwe stelsel biedt maatwerk via drie leerroutes en combineert taal leren met maatschappelijke participatie, met als doel een snellere en volwaardigere integratie.
Gerelateerde dossiers
?
Andere dossiers op beleidskern.nl met overlappende onderwerpen of ministerie.